اخلاق مهندسی
مهندس شهاب الدین خوشنودی*اخلاق مهندسی*
یکی از مهم ترین مسائل در زندگی انسان اخلاق است،
و انسانهایی که بر اصول اخلاقی پایبند بوده و بایدها و نبایدهای زندگی خویش را بر این اساس قرار می دهند.
همواره در جامعه مورد احترام بوده و علاوه بر آن مسیر موفقیت را به آسانی طی می کنند.
همزمان با پیشرفت سریع جوامع بشری درزمینه های مختلف علمی و تکنولوژی،
نیاز شدیدی نسبت به اخلاق در مسائل مختلف احساس می شود.
و از آنجایی که سرعت رشد بشر در مسائل اخلاقی کمی پایین تر از سایر موارد است.
باید کمی تخصصی تر به این موضوع پرداخته شود.
که در این صورت موضوع اخلاق حرفه ای به میان می آید.
و اخلاق حرفه ای یعنی مجموعه قواعدی که چهارچوب اصلی رفتار تمامی اعضاء یک حرفه
نسبت به یکدیگر و سایر عوامل مرتبط را تشکیل می دهد.
بطوری که ارزش های اخلاقی یک حرفه توسط این مقررات و قوانین تعریف می شود.
زمانی که بحث اخلاق حرفه ای را مورد بررسی قرار می دهیم
به موضوعاتی می رسیم که مقداری تخصصی تر به موضوع پرداخته شده
مثلا : اخلاق پزشکی، اخلاق مهندسی و … که نمایانگر اهمیت موضوع هستند.
اما موضوعی که ما قصد بررسی آن را داریم اخلاق مهندس در پروژه های عمرانی است.
تعریف اخلاق مهندسی
اخلاق مهندسی تعاریف مختلفی برایش مطرح شده که چند نمونه را بیان می کنیم:
۱- رعایت استانداردهای لازم و انجام کار مهندسی در کمترین زمان و با بیشترین کیفیت.
۲- اخلاق مهندسی یعنی کاربرد اصول اخلاقی و استاندارهای حرفه ای مرتبط با ارزش های اخلاقی است.
در مقاله حاضر تحقیقات وحید جودکی و دکتر رسول اجل لوئیان مبنا قرار داده شده
که پژوهشی توصیفی از نوع پیمایشی بوده و جامعه پژوهش
شامل تمامی مهندسین شاغل در دو پرژه بزرگ عمرانی بوده اند
که با استفاده از روش نمونه گیری ساده ۱۰۰ نفر از مهندسان انتخاب شده
و اطلاعات به وسیله پرسشنامه پژوهشگر ساخته جمع آوری و داده ها با کمک آمار توصیفی مورد تحلیل و تفسیر قرار گرفت.
نتایج به دست آمده نشان داد که:
۴۴ % گروه نمونه کارگاه های عمرانی را فاقد گفتمان اخلاقی می دانند.
۸۷% رابطه و نفوذ را عامل موثر در استخدام می دانند.
%۷۹ گروه نمونه از مفاد آیین نامه های اخلاقی مهندسی آگاهی ندارند.
۷۸% از افراد آموزش ناکافی را علت این مسئله می دانند
در نهایت ۵۳ % گروه نمونه بی اخلاقی در کارگاه ها را با بی اخلاقی در جامعه مرتبط می دانند.
نتایج تحقیق نشان داد: که یکی از مهمترین دلایل نبود اخلاق در کارگاه های ساختمانی نبود
یا ضعف آموزش در دانشگاه و مراکز آموزش عالی است.
که این امر سبب نارضایتی نیروهای شاغل در کارگاه ها شده و اثرات منفی که این شاغلین بر روی جوانان جویای کار می گذارند،
و در طولانی مدت سبب عدم پایبندی به اصول اخلاقیشان می شود.
در چنین شرایطی نیاز به آیین نامه های اخلاقی احساس می شود و موسسات
وشرکت ها باید جهت تدوین آیین نامه های مربوطه اقدام کنند.
مفاد آیین نامه اخلاق مهندس
در زیر نکاتی از مفاد آیین نامه اخلاق مهندس که به وسیله انجمن ملی مهندسان حرفه ای
آمریکا تدوین گشته ارئه شده است.
- مهندسان باید ایمنی سلامت و رفاه عمومی را سر لوحه کار خود قرار دهند.
- مهندسین می بایست تنها در محدوده مهارت خود به ارائه خدمات بپردازند.
- مهندس باید اظهارات عمومی و رسمی حقیقی و بی طرفانه داشته باشد.
- با هر کارمند یا ارباب رجوع به عنوان نماینده یا معتمد برخورد کنند.
- در تمامی ارتباط های خود بالاترین معیارهای صداقت و شرافت را راهنمای خود قرار دهند.
- زمانی که یک مهندس معتقد است که یک طرح موفقت آمیز نخواهد بود طرف قرارداد و کارفرمای خود را راهنمایی کند.
- همه مهندسان همواره بکوشند تا در خدمت منافع عمومی باشند.
- برای خود فرصت های شرکت در فعالیت های مدنی راهنمایی های شغلی برای جوانان جویای کار اقدام برای افزایش امنیت بهداشت و بهتر شدن جامعه را ایجاد کنند.
- طرح ها و جزئیاتی که مطابق با معیار موجود مهندسی نیست تکمیل امضا و یا مهر نکنند. اگر طرف قرار داد یا کارفرما بر این رفتار غیرحرفه ای اصرار داشت مراجع مربوطه را آگاه سازند و از ارئه خدمات بیشتری خودداری کنند.
- درجهت گسترش دانش عمومی وتقدیر از تخصص مهندسی و دستاوردهای آن بکوشند.
- تلاش کنند به اصول توسعه پایدار در جهت حفظ محیط زیست برای نسل های آینده وفادار باشند.
- از اشخاصی که در پروژه ها همکاری کرده اند قدردانی کنند و حقوق دیگران را محترم بشمارند.
- در صورت امکان نام شخص یا اشخاصی را که در طراحی اختراع و نگارش یک پروژه سهیم بوه اند ذکر کنند.
- همواره دانش تخصصی خود را در دوران ارتقا دهند و از طریق انجام کارهای عملی، شرکت در دوره های آموزشی تکمیلی، مطالعه ادبیات رشته خود، شرکت در همایش ها، نشست ها و سمینارهای حرفه ای اطلاعات خود را به روز رسانی کنند.
نتیجه ضعف اخلاق
بسیاری از کارکنان کارگاه های ساختمانی از حرفه خود ناراضی هستند و عامل اصلی آن ضعف در مباحث اخلاقی است،
وفقط به دلیل تعهدات سازمانی و نیازهای اقتصادی شغل مربوطه را ادامه می دهند.
بنابراین به جای بالا بردن تخصص و تجارب خویش به دنبال تثبیت جایگاه خود در شرکت و سازمان هستند،
واین عدم اخلاق گاه سبب اختلافات شدید بین نیروها شده و جنگی نرم در کارگاه ایجاد می گردد.
وگاهاَ این شرایط موجب بروز مشکلاتی در طراحی و افزایش زمانبندی اجرای پروژه ها می شود.
و همچنین سبب عدم ابتکار و خلاقیت در حرفه های مهندسی شده است.
درنهایت، با توجه به اینکه نتایج این تحقیق حاکی از وجود برخی چالش ها در فضای حرفه ای کارگاه های عمرانی است،
براي بهبود این شرایط می بایست در محیط های دانشگاهی وبخشهای صنعت به دنبال راهکارهایی مسئله گشا بود.
چند پیشنهاد
در واقع اخلاق مهندس مستلزم واکاوی است لذا دراین راستا موارد زیر پیشنهاد میگردد:
۱- سرفصل ها و مباحث اخلاق مهندسی می بایست درکارگروه های تخصصی بررسی شوند
وبه عنوان دروس آموزشی اجباری برای دانشجویان کارشناسی و کارشناسی ارشد دردانشکده های مهندسی کشور تدوین گردند.
از آن جایی که این مباحث بیشتر شامل مسائل جامعه شناسی و روانشناسی محیط های صنعتی میشود،
ضرورت توجه بیشتر دانشکده های مهندسی کشور به حوزه علوم انسانی احساس میشود.
بخصوص در بحث روانشناسی محیط کار، می بایست ازسرفصل های کتب و تألیفات منتشر شده استفاده شود.
۲- در سالهاي اخیر انجمن های علمی متعددی تحت پوشش وزارت علوم و فناوري تشکیل شده اند.
در این میان رسالت اصلی انجمن های گروه “فنی و مهندسی” برقراری ارتباط مؤثردانشگاه ها با بخش های مختلف صنعت است.
انجمنهاي فنی ومهندسی کشور در سالهای اخیرازرشدکمی چشمگیری برخوردار بوده اند.
به نحوی که تعداد این انجمن ها از ۴۷ انجمن در سال ۱۳۸۴ به حدود ۹۰ انجمن در سال ۱۳۹۱ رسیده است.
هیئت مدیره این انجمن ها اغلب ترکیبی از اساتید برجسته دانشگاه ها و مدیران بخش های صنعتی هستند.
بطور معمول درقالب برنامه های انجمن های علمی، یکسری گارگاه های آموزشی
ونشست های هم اندیشی مابین دانشگاهیان و فعالان صنعتی برگزار میشود.
این قبیل فعالیت های انجمن های علمی
بستر بسیار مناسبی برای تدوین و تنظیم آیین نامه های اخلاق مهندسی براي حوزه های مختلف صنعت هستند.
۳- انجمن های علمی به عنوان حلقه رابط وزارت علوم با صنایع کشور، می بایست تا حد امکان از دامنۀ نفوذ خود استفاده نمایند.
ورسالت خود را در قبال حمایت از دانش آموختگان نخبه جهت جذب و اشتغال در پروژه های عمرانی، به انجام رسانند.
۴- نتایج نشان می دهددانش آموختگان رشته های مهندسی اطلاعات کافی از فضای کارگاه های عمرانی را کسب نکرده اند.
وهمچنین شواهد نشان میدهد دروس دوره تحصیل مهندسین،
فاقد آموزش هایی بوده است که ایشان را نسبت به فضای صنعت و تنگناهای اخلاقی حرفۀ آینده آگاه نماید.
این مشکل را میتوان در دانشگاهها توسط اساتیدی که تجربه فعالیت صنعتی دارند تا حدی جبران نمود.
چنین اساتیدی مشاهدات خود درکارگاه های عمرانی را، در خلال تدریس دروس تخصصی به دانشجویان انتقال میدهند.
لذا در شرایط فعلی یکی ازضروريترین راهکارها
افزایش تعداد “اساتید دانشگاهی فعال پاره وقت در بخش صنعت” و نیز “تدریس پاره وقت متخصصین صنعت در دانشگاهها” است.
در حال حاضر درصد اساتید واعضاي هیئت علمی دانشگاههاي کشور که در بخش صنعت به صورت پاره وقت مشغول هستند؛
پاسخگوی نیازهای آموزش عالی نیست.
حضور بیشتر و فعالتر اساتیددانشگاهی پاره وقت دربخشهای صنعت،
میتواندموجب کاهش موانع دسترسی دانشجویان به فضاهای صنعتی
سهولت در بازدیدها و ارتباط پیوستۀ دانشگاهیان با کارگاههاي عمرانی کشور شود.
۵- وزارت علوم میتواند با وضع قوانین جدید، بستري را فراهم نماید تا دانشجویان
تحصیلات تکمیلی در گروه های عمران، معدن، زمین شناسی و … ملزم شوند.
براي انجام مطالعات پایان نامه
بخشی از واحدهای آموزشی دوره تحصیل را بعنوان کارآموز با انتخاب خود (بر حسب زمینه مورد علاقۀ فرد)
در یکی از پروژه هاي صنایع مرتبط با این رشته ها (طرح هاي سد سازي، راهسازي، معادن و…)
زیر نظر متخصصینِ آن صنعت بگذرانند.
ودر حین تحصیل از فضاي کار عمرانی و چالشهای حرفۀ آینده خود شناخت پیدا کنند.
چنین مکانیزمی با ایجاد زمینه مطالعاتی پایان نامه برای دانشجویان؛
فرصت مناسبی را نیز براي شرکتهای مجری پروژه ها فراهم میکند
تا ضمن پیشنهاد موضوعات مورد نیاز خود به دانشجویان، از نتایج مطالعات آن ها در مراحل اجراي پروژه استفاده نمایند .
علاوه بر این پتانسیل این دانش آموختگان را از نظر توانایی براي فعالیت در مشاغل کارگاهی، مورد بررسی قرار دهند.
این ساز و کار شرایط دسترسی اصولی به فارغ التحصیلان آموزش دیده
و نخبه را برای شرکت های فعال در کارگاه های عمرانی، فراهم میکند.
۶- در سالهای اخیر در پروژه های ملی و بزرگ عمرانی کشوربراي کنترل کیفیت رژیم غذایی پرسنل،
از کارشناسان علوم تغذیه در ترکیب گروه ایمنی (HSE) استفاده می شود.
ازطرفی در فضای خشن کارگاه های عمرانی توجه به سلامت روحی افراد،
همانند بحث سلامت جسمی ازاهمیت بسیار بالایی برخوردار است.
چرا که این دو پارامتر لازم و ملزوم یکدیگر محسوب می شوند.
لذا پیرامون بحث سلامت روحی پرسنل پیشنهاد میگردد
وزارت کار و تأمین اجتماعی با همکاري دیگر ارگان های نظارتی، زمینه هایی را فراهم سازند.
تا با وضع قوانین جدید، از دانش متخصصین علوم روانشناسی درمحیط های بزرگ صنعتی و کارگاه های عمرانی استفاده شود.
۷- سالانه صدها همایش و کنفرانس علمی (در قالب مباحث عمران، زمین شناسی،
معدن و … مرتبط با پروژه های عمرانی ودیگر بخشهاي صنعتی کشور) در دانشگاه های کشور برگزارمیشود.
اما بحث اخلاق مهندسی علی رغم اهمیت فراوانش، مغفول مانده ترین موضوع در این نشست های هم اندیشی است.
در چنین شرایطی دانشگاه های برگزارکننده این نشست ها، می بایست مبحث اخلاق مهندسی را به عنوان
یک محور اساسی در میان سایر محورها به طور جدي مورد توجه قرار دهند.
دراین میان پیشنهاد می گردد انجمن علمی اخلاق درعلوم وفناوري با همکاری انجمن های مهندسی کشور،
بطور سالانه و مستمر اقدام به برگزاری یک کنفرانس ملی در زمینه مباحث اخلاق حرف های در مشاغل صنعتی نماید.
در حاشیه چنین کنفرانس هایی، میتوان با دعوت از اساتید صاحب نظر داخلی وخارجی،
به برگزاری کارگاه های آموزشی در زمینه روانشناسی محیط صنعت و دیگر مباحث مورد نیاز پرداخت.
نتیجه گیری
تعاملات غیر اصولی با دانش آموختگان جویای کار و بسیاری از معضلات حرفه ای دیگر در محیط پروژه های عمرانی،
معلول ضرورتی مغفول مانده پیرامون ترویج مباحث اخلاق مهندسی درمحیط های دانشگاهی و صنعتی کشور است.
آگاهی مهندسین از مفاد آیین نامه های اخلاق حرفه ای در سطوح پایینی قرار دارد.
همچنین ضعف هایی درآموزشهاي دانشگاهی پیرامون مباحث اخلاق مهندسی وجود دارد که می بایست،
دروس آموزشی مناسب در این زمینه دردانشگاهها طراحی و تدریس گردد.
در این راستا پیگیری برخی پیشنهادات از جمله؛
مشارکت انجمنهای مهندسی وزارت علوم در زمینه تدوین آیین نامه های حرفه ای و حمایت از دانش آموختگان نخبه،
حضور پاره وقت اساتید و دانشجویان در پروژه های عمرانی،
بهره مندی از دانش متخصصین روانشناسی و…
میتواند در جهت بهبود فضای حرفه ای کارگاه های عمرانی مفید واقع شود.
لذا شرایط فعلی عزم راسخ مدیران و برنامه ریزان در دو حوزه دانشگاه و صنعت را می طلبد
تا با ورود به این عرصه در جهت رفع نقایص و ارتقای عملکرد جامعۀ مهندسین کشوربکوشند.
با آرزوی موفقیت❤
